Letnisko Puszczykowo i Puszczykówko od samego swojego początku było miejscem do którego sprowadzała się elita intelektualna i administracyjna Wielkopolski. Jednym z najwybitniejszych Wielkopolan, który osiedlił się w naszym mieście, był wieloletni prezydent miasta Poznania Cyryl Ratajski.
Cyryl Ratajski sprowadził się do Puszczykówka prawdopodobnie w sierpniu 1918 roku, o czym zawiadamiała prasa wielkopolska. Kupił willę wybudowaną w latach 1903-1905 na zlecenie zamożnego Niemca, Carla Riedla. Rezydencja posiadała obszerną działkę położoną na skarpie nadwarciańskiej, z pięknym widokiem na rzekę i lasy. Do frontowych drzwi willi prowadziła alejka, która była obsadzona winoroślą. Na działce zlokalizowany był jeszcze budynek łączący funkcję wozowni i stajni na rasowe konie oraz altana. Szerokie schody prowadziły z ogrodu przez skarpę do pomostu nad Wartą, przy którym cumowały łódki. Jak wspominał Sławomir Leitgeber „Przejażdżki łodzią po Warcie stanowiły jedyne „hobby” zwykle dość sztywnego prezydenta”. Cyryl Ratajski przebywał w Puszczykówku przez cały rok, pomimo że posiadał mieszkanie w poznańskiej kamienicy.
W 1908 roku ożenił się ze Stanisławą May, córką właściciela fabryki nawozów sztucznych zlokalizowanej na Starołęce i w Luboniu. Cyryl Ratajski jako współwłaściciel kierował fabryką dając pracę wielu mieszkańcom Puszczykowa. Z tego źródła posiadał stałe wysokie dochody, które pozwoliły mu na zajęcia się działalnością społeczną. Wreszcie w 1922 roku został wybrany prezydentem miasta Poznania. Administracja oraz ulepszanie Poznania i Puszczykowa stanowiły pasję Cyryla Ratajskiego.
Dzisiejsza ulica Cyryla Ratajskiego była kiedyś ulicą zamieszkaną i odwiedzaną przez najważniejszych dygnitarzy Polski. W 1923 roku w rezydencji leżącej przy tej ulicy przebywał Wincenty Witos - urzędujący wtedy premier Polski. W tym samym czasie w willi Cyryla Ratajskiego przebywał Roman Dmowski – lider jednej z największych partii ówczesnej Polski. Premier Wincenty Witos w willi Ratajskiego namawiał Romana Dmowskiego do objęcia teki Ministra Spraw Wewnętrznych. Bernard Chrzanowski wspominał natomiast, że na kolacji w jednej z rezydencji premier Wincenty Witos złożył Cyrylowi Ratajskiemu propozycję przejęcia „jakiejś teki” w jego rządzie. Cyryl Ratajski odrzucił propozycje żartobliwie mówiąc, że gdyby była wolna posada prezydenta Wolnego Miasta Gdańska to by ją przyjął.
W roku 1924 Cyryl Ratajski zdecydował się jednak objąć posadę w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, gdzie pracował do roku 1925. Jako minister zdecydował o przyłączeniu do Poznania nowych dzielnic - Dębca, Rataj, Małej Starołęki, Winiar i Naramowic, które dzisiaj stanowią trzon współczesnego Poznania. Rada Ministrów zajęła się również Letniskiem w Puszczykowie i Puszczykówku oraz Starym Puszczykowem. Miejscowości te zostały wyłączone z Powiatu Śremskiego i przyłączone do Powiatu Poznańskiego. I jak opisywała to prasa w 1925 roku: „W ten sposób minister Ratajski urzeczywistnia górnolotne plany i zamiary prezydenta miasta Poznania na urlopie, Ratajskiego, co do stworzenia Wielkiego Poznania i letniska tego Poznania Puszczykowa i Puszczykówka”. Puszczykowo w koncepcji Cyryla Ratajskiego stawało się zamiejscową dzielnicą miasta Poznania.
W roku 1926 ponownie został prezydentem Poznania i przyczynił się do zorganizowania w 1929 r. Powszechnej Wystawy Krajowej. W 1934 roku mimo wygranych wyborów został – w ramach czystek politycznych – usunięty ze stanowiska przez władze centralne.
Cyryl Ratajski był członkiem Towarzystwa Miłośników Puszczykowa, Puszczykówka i okolicy. Organizacja ta działała w latach 1932-1939 i zrzeszała mieszkańców naszej miejscowości, zaangażowanych w jej rozwój jako letniska. Wspólnymi społecznymi siłami unowocześniali Puszczykowo. Działali na rzecz poprawy estetyki, stawiali ławki, wydawali pocztówki i promowali Puszczykowo w prasie wielkopolskiej. Towarzystwo wydawało nawet pierwszą puszczykowską gazetę, która jednak nie zachował się do naszych czasów. Dzięki wstawiennictwu Cyryla Ratajskiego udało się zelektryfikować naszą miejscowość. Puszczykowo było jedną z pierwszych miejscowości w Wielkopolsce, które uzyskało dostęp do elektryczności, co znacznie podniosło jego status. Zabiegano również o ustanowienie tańszych biletów na pociąg dla letników przybywających z Poznania. Cyryl Ratajski wraz z żoną brał również aktywny udział w życiu samorządu sołeckiego Puszczykówka, o czym świadczą odręczne podpisy małżonków sporządzone na dokumentach z wyborów sołtysa.
W dniu 5 września 1939 roku, po ewakuacji władz Poznania, Cyryl Ratajski objął ponownie urząd prezydenta miasta Poznania, który sprawował do 12 września, gdy zarząd miasta przejęli Niemcy. Po czasowym uwięzieniu w charakterze zakładnika zwolniono go i wrócił do Puszczykówka. Dopiero na początku 1940 roku został przesiedlony do Konstancina-Jeziornej. W 1940 roku został mianowany Delegatem Rządu na Kraj i funkcję tę sprawował do 1942 roku. W tym czasie stworzył zręby Państwa Podziemnego. Zmarł pod koniec 1942 roku.
Cyryl Ratajski po śmierci stał się postacią kultową, często stawianą za wzór. Prezydent bardzo dbał o porządek w mieście. Podczas przechadzek po ulicach zbierał nawet niedopałki papierosów do swoich kieszeni. Z opowieści starych mieszkańców Puszczykówka słyszałem, że Cyryl Ratajski przyjeżdżał do naszej miejscowości pociągiem i za każdym razem wybierał inną trasę do domu, po to, żeby kontrolować stan ulic i chodników. Cyryl Ratajski był również bardzo dobrym pracodawcą, a mój pradziadek Walenty Pazgrat pracował dla prezydenta przez wiele lat, co do dzisiaj jest wspominane z sentymentem.
W dniu 6 listopada 1990 roku część ulicy Wczasowej przy której znajduje się willa Ratajskiego, została przemianowana na ulicę Cyryla Ratajskiego. Odsłonięcia tabliczki z nazwą dokonała wnuczka prezydenta Zofia Ratajska-Thaler. W ceremonii brali udział mieszkańcy Puszczykowa, burmistrz oraz rodzina Ratajskich. W roku 2008 dokonano odsłonięcia pamiątkowej tablicy na płocie willi Cyryla Ratajskiego. W tym roku mija dwadzieścia pięć lat od nadania nowego patronatu ulicy.
Poszukuję wspomnień mieszkańców naszego miasta na temat Cyryla Ratajskiego. Na informacje czekam pod numerem telefonu 508 467 405 lub pod adresem poczty elektronicznej krzyzanskimaciej@gmail.com.
Cyryl Ratajski sprowadził się do Puszczykówka prawdopodobnie w sierpniu 1918 roku, o czym zawiadamiała prasa wielkopolska. Kupił willę wybudowaną w latach 1903-1905 na zlecenie zamożnego Niemca, Carla Riedla. Rezydencja posiadała obszerną działkę położoną na skarpie nadwarciańskiej, z pięknym widokiem na rzekę i lasy. Do frontowych drzwi willi prowadziła alejka, która była obsadzona winoroślą. Na działce zlokalizowany był jeszcze budynek łączący funkcję wozowni i stajni na rasowe konie oraz altana. Szerokie schody prowadziły z ogrodu przez skarpę do pomostu nad Wartą, przy którym cumowały łódki. Jak wspominał Sławomir Leitgeber „Przejażdżki łodzią po Warcie stanowiły jedyne „hobby” zwykle dość sztywnego prezydenta”. Cyryl Ratajski przebywał w Puszczykówku przez cały rok, pomimo że posiadał mieszkanie w poznańskiej kamienicy.
 |
| Willa Cyryla Ratajskiego na ulicy Cyryla Ratajskiego Fot. Maciej Krzyżański |
W 1908 roku ożenił się ze Stanisławą May, córką właściciela fabryki nawozów sztucznych zlokalizowanej na Starołęce i w Luboniu. Cyryl Ratajski jako współwłaściciel kierował fabryką dając pracę wielu mieszkańcom Puszczykowa. Z tego źródła posiadał stałe wysokie dochody, które pozwoliły mu na zajęcia się działalnością społeczną. Wreszcie w 1922 roku został wybrany prezydentem miasta Poznania. Administracja oraz ulepszanie Poznania i Puszczykowa stanowiły pasję Cyryla Ratajskiego.
 |
| Cyryl Ratajski |
Dzisiejsza ulica Cyryla Ratajskiego była kiedyś ulicą zamieszkaną i odwiedzaną przez najważniejszych dygnitarzy Polski. W 1923 roku w rezydencji leżącej przy tej ulicy przebywał Wincenty Witos - urzędujący wtedy premier Polski. W tym samym czasie w willi Cyryla Ratajskiego przebywał Roman Dmowski – lider jednej z największych partii ówczesnej Polski. Premier Wincenty Witos w willi Ratajskiego namawiał Romana Dmowskiego do objęcia teki Ministra Spraw Wewnętrznych. Bernard Chrzanowski wspominał natomiast, że na kolacji w jednej z rezydencji premier Wincenty Witos złożył Cyrylowi Ratajskiemu propozycję przejęcia „jakiejś teki” w jego rządzie. Cyryl Ratajski odrzucił propozycje żartobliwie mówiąc, że gdyby była wolna posada prezydenta Wolnego Miasta Gdańska to by ją przyjął.
 | |
| Odnowiona tablica na płocie willi Ratajskiego Fot. Maciej Krzyżański |
W roku 1924 Cyryl Ratajski zdecydował się jednak objąć posadę w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, gdzie pracował do roku 1925. Jako minister zdecydował o przyłączeniu do Poznania nowych dzielnic - Dębca, Rataj, Małej Starołęki, Winiar i Naramowic, które dzisiaj stanowią trzon współczesnego Poznania. Rada Ministrów zajęła się również Letniskiem w Puszczykowie i Puszczykówku oraz Starym Puszczykowem. Miejscowości te zostały wyłączone z Powiatu Śremskiego i przyłączone do Powiatu Poznańskiego. I jak opisywała to prasa w 1925 roku: „W ten sposób minister Ratajski urzeczywistnia górnolotne plany i zamiary prezydenta miasta Poznania na urlopie, Ratajskiego, co do stworzenia Wielkiego Poznania i letniska tego Poznania Puszczykowa i Puszczykówka”. Puszczykowo w koncepcji Cyryla Ratajskiego stawało się zamiejscową dzielnicą miasta Poznania.
W roku 1926 ponownie został prezydentem Poznania i przyczynił się do zorganizowania w 1929 r. Powszechnej Wystawy Krajowej. W 1934 roku mimo wygranych wyborów został – w ramach czystek politycznych – usunięty ze stanowiska przez władze centralne.
Cyryl Ratajski był członkiem Towarzystwa Miłośników Puszczykowa, Puszczykówka i okolicy. Organizacja ta działała w latach 1932-1939 i zrzeszała mieszkańców naszej miejscowości, zaangażowanych w jej rozwój jako letniska. Wspólnymi społecznymi siłami unowocześniali Puszczykowo. Działali na rzecz poprawy estetyki, stawiali ławki, wydawali pocztówki i promowali Puszczykowo w prasie wielkopolskiej. Towarzystwo wydawało nawet pierwszą puszczykowską gazetę, która jednak nie zachował się do naszych czasów. Dzięki wstawiennictwu Cyryla Ratajskiego udało się zelektryfikować naszą miejscowość. Puszczykowo było jedną z pierwszych miejscowości w Wielkopolsce, które uzyskało dostęp do elektryczności, co znacznie podniosło jego status. Zabiegano również o ustanowienie tańszych biletów na pociąg dla letników przybywających z Poznania. Cyryl Ratajski wraz z żoną brał również aktywny udział w życiu samorządu sołeckiego Puszczykówka, o czym świadczą odręczne podpisy małżonków sporządzone na dokumentach z wyborów sołtysa.
W dniu 5 września 1939 roku, po ewakuacji władz Poznania, Cyryl Ratajski objął ponownie urząd prezydenta miasta Poznania, który sprawował do 12 września, gdy zarząd miasta przejęli Niemcy. Po czasowym uwięzieniu w charakterze zakładnika zwolniono go i wrócił do Puszczykówka. Dopiero na początku 1940 roku został przesiedlony do Konstancina-Jeziornej. W 1940 roku został mianowany Delegatem Rządu na Kraj i funkcję tę sprawował do 1942 roku. W tym czasie stworzył zręby Państwa Podziemnego. Zmarł pod koniec 1942 roku.
Cyryl Ratajski po śmierci stał się postacią kultową, często stawianą za wzór. Prezydent bardzo dbał o porządek w mieście. Podczas przechadzek po ulicach zbierał nawet niedopałki papierosów do swoich kieszeni. Z opowieści starych mieszkańców Puszczykówka słyszałem, że Cyryl Ratajski przyjeżdżał do naszej miejscowości pociągiem i za każdym razem wybierał inną trasę do domu, po to, żeby kontrolować stan ulic i chodników. Cyryl Ratajski był również bardzo dobrym pracodawcą, a mój pradziadek Walenty Pazgrat pracował dla prezydenta przez wiele lat, co do dzisiaj jest wspominane z sentymentem.
W dniu 6 listopada 1990 roku część ulicy Wczasowej przy której znajduje się willa Ratajskiego, została przemianowana na ulicę Cyryla Ratajskiego. Odsłonięcia tabliczki z nazwą dokonała wnuczka prezydenta Zofia Ratajska-Thaler. W ceremonii brali udział mieszkańcy Puszczykowa, burmistrz oraz rodzina Ratajskich. W roku 2008 dokonano odsłonięcia pamiątkowej tablicy na płocie willi Cyryla Ratajskiego. W tym roku mija dwadzieścia pięć lat od nadania nowego patronatu ulicy.
Poszukuję wspomnień mieszkańców naszego miasta na temat Cyryla Ratajskiego. Na informacje czekam pod numerem telefonu 508 467 405 lub pod adresem poczty elektronicznej krzyzanskimaciej@gmail.com.
*Maciej Krzyżański - członek Koła Historycznego
